Heemkundekring 'De Plaets', Berlicum-Middelrode

Agenda

 

Vaste activiteiten, wekelijks

Elke dinsdagochtend wordt er in de archief- en werkruimte van 'Den Durpsherd' , Kerkwijk 61, 5258 KB Berlicum, door een groot aantal kringleden gewerkt aan de verzamelingen van de kring. Vooral de werkgroepen foto's, bidprentjes, krantenknipsels, stambomen zijn dan actief. Deze bijeenkomsten zijn van 9.00 tot 12.00 uur. Iedereen mag vrij binnenlopen om gegevens in te zien uit het omvangrijke kringarchief of hulp en informatie vragen voor heemkundige vraagstukken. In juli en augustus wegens de vakantie en op carnavalsdinsdag is het archief gesloten. Openstelling op aanvraag

Als het geregeld kan worden op andere dagen of avonden, kan op aanvraag en naar behoefte gebruik gemaakt worden van het rijke heemkundig archief. Opzoeken van gegevens en werken aan stamboom is dan mogelijk, eventueel met begeleiding. Alsook foto's, bidprentjes, krantenknipsels en verdere archiefstukken kunnen ingezien worden. Belangstellenden dienen zich van te voren aan te melden. We kunnen dan voor de juiste stukken zorgen en de juiste mensen voor hulp kunnen dan aanwezig zijn.

 

Vergaderingen in 2016

Bijeenkomsten van de leden van bestuur en werkgroepen: overleg en mededelingen.

Mededelingen vanuit het bestuur worden dan doorgegeven en er wordt met de werkgroepleden overleg gepleegd. Daarna in gezellig samenzijn bekijken van een videofilm, dia's, foto's e.d. 

Jaarprogramma 2016

31 maart                Lezing archeologie, Den Durpsherd, Jan Roijmans, 20.00 uur.
april                      Jaarvergadering / Werkgroepen in Den Durpsherd.
4 mei                    Dodenherdenking.
Begin mei            Uitstapje voor werkgroepleden.
16 mei                  Tweede Pinksterdag; Kastelendag op Seldensate.

IN   JULI   EN   AUGUSTUS   VAKANTIE.
Op 1 september beginnen we weer.
12/ 13 sept.         Monumentendagen. Het thema is dit jaar: Iconen en symbolen.


Tweede Pinksterdag 16 mei:
Kastelendag op Seldensate


Maandag 16 mei a.s., op Tweede Pinksterdag werd weer de Kastelendag georganiseerd. Met veel succes en enthousiasme heeft heemkundekring ‘De Plaets’ al jaren de organisatie voor Berlicum en Middelrode op zich genomen. Deze zal plaats vinden op het landgoed Seldensate in Middelrode, waar het poortgebouw met duiventoren, de kasteelruïne, de ijskelder en het mooie landgoed te bezichtigen zullen zijn. Dit is een mooie gelegenheid om kennis te maken met de overblijfselen van het eeuwenoude landgoed, haar geschiedenis en de bewoners. De glorietijd en de neergang worden duidelijk in beeld gebracht.


Rondleidingen en koffie

Kringleden van heemkunde ‘De Plaets’ hopen u op Tweede Pinksterdag te mogen verwelkomen op de historische buitenplaats Seldensate. De kringleden geven dan doorlopend uitleg over de geschiedenis van het kasteel Seldensate, de bijgebouwen en haar bewoners. In deze sfeervolle omgeving staan die dag gezellige zitjes en tegen een kleine vergoeding is er dan koffie, thee en frisdrank te verkrijgen.


Natuurrondleiding

Door een ervaren gids van natuurgroep Gestel konden liefhebbers rondgeleid worden over het landgoed en zullen velerlei aspecten van de boeiende flora en fauna onder de aandacht gebracht worden. Het is zeker de moeite waard dit alles met een gids te bekijken en uitleg te krijgen. Voor natuurliefhebbers een prachtige kans eens met andere ogen naar de boeiende en afwisselende natuur te kijken.


Boeken en tijdschriften

Er is een kraam waar boeken te koop zijn die door de heemkundekring zijn uitgegeven, waaronder het boek ‘De Wederopbouw; Berlicum – Middelrode; 1945 – 1956’. In dit boek over de wederopbouw staan 416 foto's van de 224 verwoeste of afgebrande panden en hun bewoners in Berlicum en Middelrode. Het boek over de meer dan 250 Berlicumse religieuzen ‘Het was mijn Roeping’ is nog verkrijgbaar, met nog vele andere. Waaronder de nieuwste uitgave: ‘De canon van Berlicum en Middelrode’, waarin met 50 korte verhalen een overzicht wordt gegeven van een aantal gebeurtenissen uit de geschiedenis van het dorp. Ook van het kwartaaltijdschrift zullen exemplaren aanwezig zijn. Natuurlijk kan men alle gewenste inlichtingen verkrijgen over heemkundekring ‘De Plaets’, die zich al bijna 50 jaar volledig inzet met het bestuderen en vastleggen van de historie van Berlicum en Middelrode in al zijn facetten. Iedereen van harte welkom.


Algemene gegevens

Locatie: Berlicum: landgoed en ruïne Seldensate, Laan van Seldensate, Middelrode.

Open: Maandag 16 mei, Tweede Pinksterdag, van 12.00 tot 17.00 uur.

Entree: Gratis.

Programma: Een kraam waar informatie en boeken te verkrijgen zijn evenals koffie, thee en frisdranken met zitjes. Doorlopende rondleidingen door heemkundeleden over de cultuurhistorie van het landgoed en door een natuurgids over de rijke natuur van het oude landgoed.

Organisatie: Heemkundekring ’De Plaets’ te Berlicum-Middelrode.



De meanderende Aa

Gouden bruidsparen gezocht

Heemkundekring ‘De Plaets’ in Berlicum-Middelrode is opgericht in 1967 en zal in 2017 haar 50-jarig jubileum vieren. Ter gelegenheid hiervan is de heemkundekring een publicatie aan het voorbereiden over alle gouden bruidsparen die in die jaren, of zelfs in de jaren daarvoor, hun 50-jarig huwelijksjubileum hebben gevierd. In aanmerking komen echtparen die in Berlicum of Middelrode woonden of nog wonen.
Al veel bruidsparen zijn ons bekend, maar wellicht ontbreken er nog een aantal. Denk u in deze categorie thuis te horen, of uw ouders of grootouders, zouden wij dat graag vernemen. Men kan dit melden via email info@deplaets.nl of per telefoon nummer 073-503 2560.
Te zijner tijd zal contact met u of met een contactpersoon (kinderen of kleinkinderen) worden opgenomen om een goed verhaal te maken en dat aan te vullen met foto’s. Het belooft een schitterend boek te worden. Niemand mag daarbij ontbreken. Wij horen graag van u.

Wat kun je zien, als je kijkt!?

Lezing op donderdag 22 oktober om 2000 uur in Den Durpsherd.

Op donderdag 22 oktober 2015 om 20.00 uur organiseerde de heemkundekring een lezing in Den Durpsherd. In het hele buitengebied van Berlicum en Middelrode is de laatste tientallen jaren heel veel veranderd. Eerst sloeg de oorlog toe en daarna de ruilverkaveling. Er kwam heel veel beeldmateriaal naar voren over al die veranderingen. Men kon veranderingen zien aan boerderijen, schuren en andere gebouwtjes in het buitengebied. Soms stond er nog een gedeelte, soms is het deels verbouwd, soms is het verdwenen en soms heeft er nieuwbouw plaatsgevonden. Leden van de heemkundekring hebben de afgelopen jaren heel veel op fotomateriaal vastgelegd. Er is een selectie gemaakt uit de vele foto's en alle wetenswaardigheden zijn opgetekend. Men kon de lokatie zien en alle bijzondere aspecten komen aan bod. Meestal kon je de veranderingen zelfs van af de weg niet zien, omdat die achter bebouwing of begroeiing verborgen is. Vandaar ook de titel: 'Je moet wel goed kijken om dit allemaal te kunnen zien'. Het is dus een andere en nieuwere manier van kijken. Er ging echt een bijna verborgen en nieuwe wereld open. Het was een boeiende avond.



BEHOUD PETRUSKERK EN TOREN

Het Comité Vernieuwing Kerken Berlicum Middelrode, de Heemkundekring De Plaets, de Historische Vereniging Berlicum Middelrode, en de Stichting Erfgoed Sint-Michielsgestel ijveren gezamenlijk al enkele jaren voor het behoud van een belangrijk cultuurhistorisch gebouw: de markante Petruskerk aan de Kerkwijk in Berlicum. 
Het bereiken van dit doel was en is nog steeds een moeizaam proces, waarbij de belangen van diverse partijen, zoals parochiebestuur en gemeentebestuur, een grote rol spelen. 
Maar vooral de stem van de burgers in Berlicum en Middelrode is zeer belangrijk! Daarom namen deze organisaties het initiatief tot het oprichten van de Stichting De Balkumse Toren. 
Het bestuur van de stichting wordt gevormd door Leo van Beek (voorzitter), Theo Danen (vice-voorzitter), Jan Lunenburg (secretaris), Wim Reijnier (penningmeester) en Paul van Lith (bestuurslid). Dit bestuur wordt in haar doelstelling met verve ondersteund door enkele specifiek-deskundige mensen, zoals Leo Sluijmer (architect), Jos Rooymans (bouwmanager), Jos Bertens en Frans Cooijmans (kenners van ons plaatselijk erfgoed). 
De stichting steekt niet onder stoelen of banken (hoewel die al uit de Petruskerk zijn verwijderd) dat ze zeer teleurgesteld is in de gang van zaken bij het streven naar het behoud van de Petruskerk. 
Maar ze heeft nog steeds de nadrukkelijke wens om daarover op een fatsoenlijke manier met het parochiebestuur serieus te kunnen overleggen. 
Bij allerlei ontwikkelingen in de afgelopen jaren kregen de genoemde organisaties nauwelijks een voet tussen de (kerk)deur om voor het behoud van het kerkgebouw te pleiten! Maar het behartigen van de belangen van veel burgers in de dorpen Berlicum en Middelrode blijft door de stichting onverminderd doorgaan. De komende maanden worden nu echt cruciaal: het kerkgebouw wordt (geheel of gedeeltelijk) behouden, en ingepast in een nieuw stukje Kerkwijk, óf het kerkgebouw verdwijnt voorgoed uit ons midden! 
Op donderdag 2 oktober jl. was er een informatieronde voor de gemeenteraad. Het verslag van de presentaties door deskundigen kunt u vinden op de website van de gemeente Sint-Michielsgestel (www.sint-michielsgestel.nl). 
Vooraf hielden Leo van Beek en Jos Bertens hun pleidooien voor de leden van de gemeente-raad, want onze volksvertegenwoordigers kunnen straks alleen besluiten nemen op basis van juiste informatie! Deze pleidooien staan hieronder. 
Oproep! 
Alle burgers die ‘het cultuurhistorisch hart’ op de juiste plaats hebben, kunnen de stichting ondersteunen. Help mee om het kerkgebouw of in elk geval de Balkumse toren en het voormalige priesterkoor, straks de multifunctionele bezinningsruimte, te kunnen laten staan op een nieuw, maar mooi dorpsplein in een omgeving waarin we elkaar in cultureel opzicht nog gezelliger kunnen ontmoeten. Steun de stichting daarom in het streven om het kerkgebouw geheel of gedeeltelijk te behouden. Dat kan zo: 
Geef uw (e-mail)adres door met uw aanbod om uw (actieve) medewerking te verlenen en dan krijgt u ook geregeld informatie over de stand van zaken. 
Draag financieel uw steentje bij! De stichting werkt uiteraard geheel vrijwillig, maar zo nu en worden er ook onkosten gemaakt. Maak daarom a.u.b. een bedrag over op onze IBAN-rekening nummer NL04 RABO 0192 0588 19 ten name van Stichting De Balkumse Toren onder vermelding van “Petruskerkbijdrage”. Hartelijk dank! 
Nadere informatie: Leo van Beek (voorzitter), Oegstgeestsestraat 6, 5258 HP Berlicum, (073) 503 69 03 of leov.beek@hccnet.nl 



PLEIDOOIEN BEHOUD PETRUSKERK

Pleidooi van de Stichting De Balkumse Toren, zoals uitgesproken door voorzitter Leo van Beek: 
Een deel van onze inbreng hebben we in de open brief al aan raadsleden, college en burgers doen toekomen. Helaas was onze logistiek op zo’n korte termijn niet toereikend om iedereen te bereiken. Daarvoor ons excuus. We zijn overvallen door de ontwikkelingen! 
Ook wij weten pas sinds vorige week – helaas uit de krant – dat het kerkbestuur niet verder wil met het stedenbouwkundige plan dat voorzag in het behoud van priesterkoor en toren. Begin juli is ons nog meegedeeld, dat de stuurgroep unaniem (dus inclusief kerkbestuur) achter dat plan stond en we waren daar blij mee. Dit plan zou verder uitgewerkt en op financiële (on)mogelijkheden onderzocht worden. 
Ergens in de loop van september is er blijkbaar wat veranderd; het proces is weer verstoord geraakt. Wanneer, waarom en door wie? De antwoorden op die vragen kunnen de raadsleden een inkijkje bieden op de vraag hoe de besluitvorming tot nu toe verlopen is. 
Onze stichting zal het verdere proces – ongeacht de richting die ingeslagen wordt – kritisch en waar nodig hinderlijk blijven volgen. 
Ook een kerk die geen (rijks)monument is, kan waardevol zijn. Jos Bertens heeft hierover op 6 maart al een mooie en overtuigende voordracht gehouden. 
1. De Petruskerk is een cultuurhistorisch waardevol gebouw. 
2. Het priesterkoor is een hoogwaardig voorbeeld van de architectuurstijl van Dom Bellot. 
3. De toren is een symbool voor de bevrijding en wederopbouw van Berlicum. 
4. Het ensemble met alle elementen (kerk, voorplein, pastorie, processiepark en begraafplaats) is uniek. 
5. Met Den Durpsherd in de nabijheid ligt hier een prachtige kans om de ‘huiskamer van Berlicum’ een hart te geven als plek van ontmoeting en herinnering, maar ook als kans voor een vitale toekomst. Den Durpsherd, die in de invulling een eigen rol zou moeten krijgen, wordt hier nog sterker van. 
6. Ook niet onbelangrijk: de Petruskerk is opgebouwd door vele generaties Berlicumse gezinnen. Er is lief en leed gedeeld, gedoopt, getrouwd en gerouwd en daarmee is het gebouw emotioneel eigendom van de Berlicumse gemeenschap geworden. 
Er zijn intussen veel mooie voorbeelden van kerken die aan de eredienst onttrokken zijn, maar die wel een passende invulling hebben gekregen. Ook in het bisdom Den Bosch. In bijna alle gevallen was het de gemeenschap die samen met het kerkbestuur knokte voor een goede bestemming. Daar willen wij ook nog steeds naartoe. 
Ik geef een voorbeeld van zo’n samenwerking: 
In Sambeek zat de nieuwe parochie niet te wachten op het bezit en de kosten van de historische toren, een rijksmonument. Een stichting werd opgericht en het kerkbestuur maakte met toestemming van het bisdom een belangrijk gebaar: 
1. De toren werd om niet aan de stichting overgedragen. 
2. Het kerkbestuur schonk bovendien € 100.000 aan de stichting en voegde daar nog een renteloze lening van € 100.000 aan toe. 
Heel het dorp deed mee en per inwoner droeg men gemiddeld € 35 bij. 
Een kleine gemeenschap kreeg het voor elkaar met medewerking van kerkbestuur en bisdom: Nu ligt er een prachtig boekje over een toren die weer staat te stralen als middelpunt van het dorp. Zo kan het ook! 
Kunnen wij over een paar jaar ook zo’n boekje presenteren of wordt het toch een zwartboek? Wij menen dat het mogelijk is om ook in Berlicum en straks Middelrode iets moois tot stand te brengen. 

Erfgoed gaat niet om mooi of lelijk. (“Sloop toch dat lelijke ding”, hoor ik wel eens.) Erfgoed is een element in de kwaliteit van leven, in de kwaliteit van ons bestaan. Een kerk is ook een beeldbepalend element. Daarom moet alles gedaan worden om een goede invulling te vinden met behoud van de belangrijke elementen. 
Ons plan is grondig voorbereid en voor zover we nu weten, het enige plan dat in de gemeenschap echt veel positieve reacties ontlokt. 
Ons plan is financieel doorgerekend en vanuit die optiek ook haalbaar. 
Er is tenminste een (uitvaart)ondernemer die met steun van ondernemers wil meedoen in dit plan en daarmee is al een financiële drager gevonden. 
Voor vragen zijn onze architect (Leo Sluijmer) en onze bouwmanager (Jos Rooymans) vanavond ook hier aanwezig. Desgewenst leveren we u ook een informatiemapje aan. 
Ik rond af: 
Op 19 februari van dit jaar werd een statement ondertekend door 9 partijen, waaronder het bisdom en de provincie. Ik citeer: ‘Aan het behoud van kerkgebouwen wordt breed gehecht. Kerken vormen een waardevolle cultuurschat, ze zijn een deel van ons maatschappelijk kapitaal. De oplossing vraagt van alle betrokkenen om op een creatieve manier en in goede samenwerking te komen tot een nieuwe herbestemming … (enzovoorts)’. 
Wij willen graag meewerken! 

Pleidooi van de Stichting Erfgoed Sint-Michielsgestel, mede namens de Heemkundekring De Plaets en de Historische Vereniging Berlicum Middelrode, zoals uitgesproken door Jos Bertens: 
In een dorp is de kerk doorgaans het meest markante gebouw van de dorpsgemeenschap. Het is de kerk waarmee de dorpsbewoners altijd de meeste binding hebben gehad. Dit is niet alleen vanuit hun geloofsbeleving maar evenzeer vanwege een sociale, emotionele of cultuurhistorische binding. De kerk is immers altijd nauw verbonden geweest met belangrijke gebeurtenissen in een mensenleven: geboorte, huwelijk en overlijden. Kerkgebouw en dorpsgemeenschap horen op een vanzelfsprekende wijze bij elkaar. De kerk is het symbool van de saamhorigheid. Men kan gerust stellen dat de kerk de ziel is van het dorp. 
Bij de Petruskerk is dit niet anders. Zij vormt bovendien een belangrijke schakel in de geschiedenis van Berlicum. Toen de Balkummers in 1648 hun oude kerk op De Plaets moesten verlaten, namen ze de wijk naar een schuurkerk , een eind verderop in het dorp. De naam Schuurkerkpad herinnert hier nog aan. In het begin van de 19e eeuw mochten de katholieken weer kerken bouwen in een door de overheid gedicteerde stijl: de Waterstaatsstijl. Op een stuk grond midden tussen de oude kerk en Middelrode in, verrees een nieuwe waterstaatskerk. Rond 1870 werd aan deze kerk een hoge neogotische toren gebouwd. Geleidelijk ontstond hier een nieuw centrum met kerk, pastorie, klooster met bejaardenhuis en twee scholen. De straat kreeg de naam Kerkwijk, het pad dat naar de toren leidde Torenstraat. 
In de jaren twintig van de vorige eeuw was door bevolkingsgroei de kerk te klein geworden. Architect Van de Leur uit Nijmegen bouwde een nieuwe kerk aan het schip van de waterstaatskerk, de huidige Petruskerk. Van de Leur was een leerling van Dom Bellot, een Benedictijner monnik die in binnen- en buitenland veel kerken bouwde in een eigen bijzondere stijl. Het priesterkoor van de Petruskerk werd geheel in Bellotstijl gebouwd en geldt als een van de fraaiste voorbeelden van deze stijl. 
Het verfijnde metselwerk, de kleurig geglazuurde stenen, het ritme van de zuilen en de elegante bogen geven aan dit deel van de kerk een bijzondere schoonheid. 
In de Tweede Wereldoorlog hebben Berlicum en Middelrode veel moeten doorstaan. Zo’n 160 boerderijen en huizen zijn in vlammen opgegaan. Ook de neogotische toren en een deel van het schip gingen verloren. Het verwoeste gedeelte werd niet meer herbouwd. 
De kerk kreeg een nieuwe toren in dezelfde stijl als de vele herbouwde boerderijen: de wederopbouwstijl. In Middelrode werd een nieuwe kerk gebouwd, de huidige Sacramentskerk. 
De geschiedenis van het kerkelijk leven in Berlicum loopt als een rode draad door de lintbebouwing van het dorp. De Petruskerk is een van de stapstenen van deze geschiedenis. De toren van de kerk staat symbool voor de verwoestingen van de oorlog. 
Het is een icoon van de wederopbouw. 
Wat zou het mooi zijn als onder deze toren elk jaar de dodenherdenking zou kunnen plaatsvinden. Het priesterkoor van de kerk is een stukje hoogwaardige architectuur. 
Wat is het een mooie uitdaging voor een stedenbouwkundige en architect om deze hoge kwaliteiten te integreren in nieuwe ontwikkelingen. 
Wat is het een mooie uitdaging om vorm te geven aan ‘de huiskamer van Berlicum’ met behoud van een stukje identiteit van het dorp. 
Er is een architect die in deze reeds een voorzet heeft gegeven. 
Wij hopen dat eenieder die bij het project ‘Huiskamer van Berlicum’ betrokken is de wijsheid en het geduld heeft om eerst tot tien te tellen alvorens tot sloop over te gaan!


De Sint-Petruskerk van voor de verwoesting tijdens de bevrijding

De ruïne van kasteel en poortgebouw Seldensate

Op de hier geplaatste recente foto ziet u op de achtergrond, rechts van enkele zeer oude bomen, de restanten van het poortgebouw met duiventoren van de Historische Buitenplaats Seldensate. Heemkundekring 'De Plaets' heeft reeds tientallen jaren een bijzondere band met het kasteel Seldensate. In een krantenartikel uit 1970 kan men lezen: 'Seldensate is nog nauwelijks zichtbaar en ligt geheel verscholen achter een woekering van bomen, struiken en onkruid. De bodem onder de zware bomen is een wildernis van gras en mos. De daken van het poortgebouw zijn lek en gedeeltelijk ingevallen, het hout verrot. In de bouwvallen van het kasteel schieten bomen, struikgewassen en onkruid weelderig op'. Nadat de gemeente, na aankoop in 1973, de toegangslaan en een wandelpad door het landgoed heeft vrij gemaakt, nemen leden van heemkundekring 'De Plaets', na overleg met de gemeente, het initiatief om het poortgebouw, koetshuis en stalling met omgeving te onderzoeken, toegangbaar te maken en daarna geheel van puin en afval te zuiveren. Kringleden en een aantal vrijwilligers werken in de zomer van 1975 gedurende tien zaterdagen aan het puinruimen en de resten blootleggen. Hierdoor komt er weer zicht op wat er verdwenen en wat nog intact is. In de zomer van 1976 wordt het met bomen, struiken en onkruid overwoekerde gebied van het voormalige kasteel, met de belangeloze medewerking van het grondverzetbedrijf Jos van der Cammen, onderhanden genomen. Hierdoor krijgt men inzicht op de restanten van het kort voor 1960 gesloopte kasteel, de gedeeltelijk gedempte gracht en de vroegere toegangsbrug. Enkele jaren later laat de gemeente de blootgelegde muren afdekken en het poortgebouw met duiventoren gedeeltelijk restaureren. Met de zware storm afgelopen jaar waaiden tientallen zware bomen om. Hierdoor ziet men nabij de entree van het landgoed een aantal open plekken. Inmiddels is door de huidige eigenaar, de gemeente Sint-Michielgestel, alles opgeruimd en weer aangepoot. De achter op het landgoed gelegen oude appelboomgaard is geheel gerenoveerd, met instandhouding van de nog levenskrachtige ruim 100 jaar oude appelbomen. Voor natuurliefhebbers het bezichtigen waard!


Seldensate in de glorietijd, begin twintigste eeuw